Zo maak je een plantaardig voedingspatroon nog duurzamer

Één van de simpelste manieren om je impact op het milieu te verlagen, is het maken van duurzamere voedselkeuzes. Nou staat het buiten kijf dat een (hoofdzakelijk) plantaardig voedingspatroon vele malen duurzamer is dan een voedingspatroon met veel dierlijke producten. Door dus vaker te kiezen voor een vegetarische of veganistische maaltijd verklein je je klimaatimpact rigoureus.

Maar hoe meer ik me verdiep in duurzaamheid, hoe meer ik besef dat ook een plantaardig voedingspatroon niet per definitie binnen de draagkracht van de aarde ligt. Met andere woorden: door structureel bepaalde keuzes te maken – ook al zijn ze plantaardig – kun je onbewust je klimaatvoetafdruk toch nog steeds te hoog houden.

De impact van je voedingspatroon

In de 21e eeuw is het kinderlijk eenvoudig om je mandje iedere dag vol te gooien met producten vanuit de hele wereld. Maar wat er voor nodig is om dat product in de supermarkt te krijgen, zien wij niet. Hierdoor missen we ook enigszins het besef welke impact je voedingskeuzes hebben op mens, milieu en dier. En ik neem niemand dat kwalijk, bij mij is dat besef ook volledig kwijt.

Zo maak je een plantaardig voedingspatroon nog duurzamer

Maar je zal in shock zijn als je ziet hoeveel water er nodig is voor bepaalde gewassen. En ik betwijfel of we allemaal zo makkelijk onze mandjes in zouden laden met bespoten groente en fruit als we ook konden zien wat en hoeveel er eigenlijk over je voedsel gaat. Daarnaast weet ik bijna zeker dat we veel makkelijker de ”misvormde” groente en fruit zouden inkopen als we konden zien hoeveel groente en fruit niet het transport bereikt, omdat het product zogezegd niet mooi genoeg is voor het supermarktschap. Ik denk niet dat je alles hoeft te weten, maar ik kan ook niet ontkennen dat wij behoorlijk vervreemd zijn van wat we in ons winkelwagentje stoppen. En dat we geen idee hebben wat de impact is van bepaalde keuzes.

Duurzaam leven gaat niet om alles of niks

En voordat je deze blog nu wegklikt terwijl je mompelt ”dat tegenwoordig ook niks meer goed is”, wil ik je eerst vertellen dat duurzaam leven echt niet gaat over alles rigoureus bannen uit je leven. Want zoals binnen een gezond voedingspatroon op zijn tijd heus ruimte is voor ongezonde keuzes, is binnen een duurzaam voedingspatroon ruimte voor klimaatbelastendere keuzes. Zoals met alles gaat het niet over alles of niks, maar om de balans tussen die twee.

En dat laatste wil ik je met deze blog graag een beetje bewuster van maken. Want ook een plantaardig voedingspatroon kan erg klimaatbelastend zijn wanneer je structureel bepaalde keuzes maakt. Door bij het inladen van je boodschappenkar eens wat vaker stil te staan bij de volgende zaken, kan jij je voedingspatroon een stuk eco-positiever maken.

1. Voedselkilometers

De supermarkt maakt het ons heel makkelijk onze winkelwagen vol te gooien met producten die van ver zijn geïmporteerd. Bananen uit Ecuador, Kiwi’s uit Nieuw-Zeeland, tomaten Italië etc. Producten komen op diverse manieren in de supermarkt terecht. De afstand die een product aflegt tussen productie en consumptie en de manier waarop het wordt vervoerd, is waar het begrip voedselkilometers over gaat.

Zo maak je een plantaardig voedingspatroon nog duurzamer

Vliegtuig

De meest klimaatbelastende manier van vervoeren is het vliegtuig. Je kan dit helaas niet aflezen in de supermarkt, maar je kan het wel een beetje beredeneren. Fruit wat sneller rijpt, bederft ook sneller en wordt daarom over het algemeen per vliegtuig vervoerd. Denk aan ananas, aardbeien, lychee, bessen en papaja. Je ziet het over het algemene trouwens ook terug in de prijs, want fruit vervoerd per vliegtuig is vaak duurder.

Boot

Minder klimaatbelastend zijn tropische fruitsoorten zoals bananen en kiwi’s die langer bewaard kunnen worden en daarom meestal naar Nederland komen per boot. Op een boot kan bovendien veel meer fruit dan er in een vliegtuig passen, wat transport per boot nog duurzamer maakt.

Kies zo veel mogelijk lokaal

Maar idealiter kies je zo veel mogelijk voor lokale producten uit Nederland. En anders zijn Europese producten vervoerd per vrachtwagen ook een goede optie. Bananen, avocado’s en papaya’s groeien tot op heden niet zo lekker op Europese bodem. Sta daarom eens vaker stil bij de vraag of je het écht nodig hebt. Misschien vind je een Hollandse appel als tussendoortje net zo lekker als een tropische banaan? Of is juist die tropische banaan die per boot is vervoer net zo goed toe te passen in dat toetje als die ingevlogen papaya? Gooi dus niet alles zomaar in je winkelwagen, maar sta eens wat vaker stil bij de herkomst van je product.

2. Seizoen

Om het allemaal nog wat ingewikkelder te maken hoeft ook de Nederlandse keus niet altijd de duurzaamste te zijn. We zijn in Nederland beroemd om de glastuinbouw. Maar iedereen die wel eens in het donker zo’n kas heeft zien staan, kan bedenken a.d.h.v. de hoeveelheid licht die er vanaf komt wat een energieslurpers het wel niet zijn. Producten uit Nederland zijn dus vooral duurzaam wanneer ze ook van het seizoen zijn. Alhoewel het wel zo is dat steeds meer glastuinbouwers gebruik gaan maken van duurzame energie. Wil je een overzicht van hoe verantwoord jouw product is i.c.m. de tijd van het jaar dat je het koopt? De groente- en fruitkalender van Milieucentraal is hier een handig hulpmiddel voor.

3. Impact op de lokale natuur en bevolking

Aan de tropische producten zoals koffie, rijst, cacao, bananen, palmolie etc. kleeft nog een nadeel. De regelgeving voor het gebruik van bedtrijdingsmiddelen, natuurbeheer, arbeidsomstandigheden en lonen zijn in deze landen over het algemeen niet zoals in Nederland. Naast de algemeen bekende milieuproblemen die gepaard gaan met landbouw, kent landbouw in ontwikkelingslanden ook specifieke problemen. Denk aan veel boskap voor landbouwgrond, met als gevolg een verlies aan biodiversiteit in deze gebieden en het vrijkomen van heel veel broeikasgassen die opgeslagen zijn in de bomen. Daarnaast worden arbeiders vaak slecht beschermd en betaald, en ook kinderarbeid is niet uitgesloten. Er gebeuren heftige ongelukken met bestrijdingsmiddelen – door onwetendheid en slechte bescherming van de arbeiders – soms met dodelijke afloop. Deze bestrijdingsmiddelen – die in Nederland soms al jaren niet meer mogen worden gebruikt – vervuilen het milieu ook nog eens ernstig.

Zo maak je een plantaardig voedingspatroon nog duurzamer

Let op een keurmerk

Je kan er eenvoudigweg voor kiezen hier niet meer aan bij te dragen door te kiezen voor producten met het Fair Trade keurmerk. Producten met dit keurmerk zijn geproduceerd onder eerlijke omstandigheden en hebben een veel lagere belasting op het milieu. Ook kom je steeds meer tropische producten tegen die ook biologisch zijn (vaak i.c.m. Fair Trade). Biologische landbouw stelt hoge milieueisen aan de wijze waarop producten worden verbouwd. Helaas zijn er ook veel keurmerken op de markt die minder impact hebben op de producent of het milieu dan ze op het eerste oog doen vermoeden. Zo heeft Rainforest Alliance twee varianten keurmerken, waarbij er bij de één slechts 30% gecertificeerde ingrediënten in het product hoeven te zitten.

4. Bestrijdingsmiddelen

Bestrijdingsmiddelen is niet alleen een probleem in ontwikkelingslanden, maar ook in de rest van de wereld. Alhoewel ik tot een paar jaar geleden nog redelijk naïef stond in de hele discussie omtrent bestrijdingsmiddelen, kijk ik er steeds holistischer naar en kies bewust waar ik kan voor biologisch. Iedereen heeft het altijd over het risico van bestrijdingsmiddelen op kanker. Maar veel interessanter is de pas recenter geopende discussie over wat bestrijdingsmiddelen eigenlijk doen met je darmflora. Daarnaast zijn diverse bestrijdingsmiddelen desastreus voor de grond en gezondheid van de lokale bevolking. En is ook het feit dat de insectenpopulaties drastisch achteruitgaan (de schattingen lopen uiteen van 40% tot 80% minder) deels te wijten aan het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Ook de bij heeft het zwaar onder bestrijdingsmiddelen, terwijl bijen onmisbaar zijn voor de bestuiving van gewassen. Gelukkig heeft de EU in 2018 nog besloten een aantal pesticiden die giftig zijn voor bijen te verbieden. Maar omwille van al deze redenen is het aan te raden waar je kan te kiezen voor biologisch.

5. Waterverbuik

Een heel ander onderwerp is de hoeveelheid water die nodig is voor het verbouwen van gewassen. Van dierlijke voeding is wel bekend dat het grootverbruikers zijn in water. Zo is voor 100 gram rundvlees 1500 liter water nodig. Maar heb je er ook wel eens bij stilgestaan hoeveel water er nodig is voor landbouwgewassen? Zo vereist 1 stukje chocolade (25 gram) 425 liter water. Eenzelfde hoeveelheid cashewnoten vereist 350 liter water, terwijl walnoten in die hoeveelheid 225 liter water verbruiken en pinda’s slechts 16 liter water. Groente en fruit hebben doorgaans weinig water nodig, maar tropisch fruit is daar soms een uitzondering op. Zo vereisen vijgen, olijven, mango en avocado veel meer water dan bijvoorbeeld een Nederlandse appel of peer.

Droogte

Vooral in tropische gebieden zijn waterslurpende gewassen een hele aanslag voor de lokale bevolking en het milieu. Voor de gewassen die veel water nodig hebben (zoals rijst en koffie, maar ook sperziebonen die in tropische gebieden worden verbouwd), wordt via irrigatie extra water aangevoerd. Hierdoor dalen de grondwaterstanden zo erg, dat de lokale bevolking kampt met droogte en ook het omliggende bos en moeras er aan ten onder gaat.

Verklein je watervoetafdruk

Wederom: het gaat niet om het uitbannen van bepaalde producten. Maar het zijn wat mij betreft wel zaken om over na te denken en vervolgens bewustere keuzes in te maken. Moet ik de hele dag koffie drinken (225 liter water per liter koffie)? Of kan ik ook prima wat vaker thee drinken wat ik net zo lekker vind en slechts 24 liter water per liter vereist? Moet ik iedere dag een avocado op mijn brood (200 liter water per avocado). Of kan ik dat ook een paar keer per week vervangen voor hummus met rauwkost? Moet ik altijd maar mijn havermout bereiden met amandelmelk en garneren met gedroogde vijgen? Of kan ik ook wat vaker kiezen voor sojamelk of havermelk en rozijnen? Het zijn keuzes die je dagelijks maakt en waarmee je dus ook dagelijks heel veel winst kan behalen.

Zo maak je een plantaardig voedingspatroon nog duurzamer

6. Verpakkingen

Uit het boek de verborgen impact heb ik geleerd dat duurzaam verpakken nog niet zo simpel is. Er zijn een heleboel dingen om rekening mee te houden. Hieronder weeg ik een aantal verpakkingen tegen elkaar af.

Plastic

Plastic heeft een slechte naam. Gemaakt uit aardolie en het zweeft inmiddels overal in het milieu. En laat vooropstaan: plasticVERVUILING is heel slecht voor het milieu. Maar indien plastic wordt gebruikt en vervolgens wordt gerecycled, is dit een heel ander verhaal. Het dilemma waar ik persoonlijk alleen nog mee rondloop, is dat alhoewel al het plastic wat ik verbruik (tot de vensters van de enveloppen aan toe) bij mij keurig in de bak belandt voor plastic, zie ik er maar weinig van terug in de verpakkingen. Voor mijn gevoel had je van alleen al mijn plastic wat ik in mijn leven het aangeboden heb voor recycling een heel dorp kunnen bouwen, dus ik vraag me wel eens af wat er met al dat plastic wat wordt aangeboden voor recycling dan precies gebeurt. Waar wordt het in verwerkt? Want volgens mij wordt het plastic van de meeste verpakkingen gewoon gemaakt uit aardolie.

Babette legt in de verborgen impact uit dat indien plastic wordt gemaakt uit gerecycled plastic dit eigenlijk een heel duurzame optie. Het is licht materiaal en daardoor ook veel duurzamer om te vervoeren (minder brandstof nodig). Daar wil ik overigens wel aan toevoegen dat er voor mij ook een gezondheidsargument vast zit aan het minderen met plastic. Namelijk het feit dat plastic deeltjes loslaten, in je voedsel terecht komen en zo je lijf binnendringen. Dat heeft mij tot op heden doen besluiten om plastic toch zo veel mogelijk te vermijden.

Glas, blik en papier

Babette legt in het boek uit dat glas eigenlijk alleen maar duurzamer is wanneer je het steeds hergebruikt. En dus niet wanneer je het eenmalig gebruikt om vervolgens weer aan te bieden voor recycling. Glas recyclen kost namelijk behoorlijk wat energie. Daarbij komt ook dat glas vrij zwaar materiaal is om te vervoeren, waardoor het energieverbruik bij transport groter zal zijn. Glas is dan wel weer duurzamer dan blik. Dus als je kan kiezen voor glas of blik is glas duurzamer. Maar tot op heden is de meest duurzame manier van verpakken FSC papier of gerecycled papier. En waar je de mogelijkheid hebt om verpakkingsloos in te kopen is dat natuurlijk het aller beste.

Zo maak je een plantaardig voedingspatroon nog duurzamer

Work in progress

Als je het tot het einde van deze blog hebt gemaakt krijg je toch wel een groot compliment van mij. Ik hoop dat je er weer wat inspiratie uit hebt gehaald om nog duurzamere keuzes te maken. Soms is het pijnlijk om te zien dat geen enkele keuze echt zaligmakend is. Ik hoop dat je tussen de regels door ook hebt geproefd dat ook ik soms mijn dilemma’s heb waarbij ik niet goed weet wat de meest verantwoorde keus is. In mijn geval kies ik dan voor het beste van het slechtste. Want nee, ik ben zelf ook geen heilige boon. Alles behalve. Ik ben ook maar een work in progress met de intentie om tot mijn beste vermogen de minste impact op deze planeet achter te laten.

De verborgen impact

Ik heb het inmiddels een aantal keer benoemd, maar het boek de verborgen impact blies onlangs weer een frisse wind in mijn weg naar een duurzamer leven. Het heeft me doen besluiten nog kritischer te zijn in mijn keuze voor biologische en fair trade producten, te minderen met koffie, wat vaker bewust te kiezen voor Nederlands fruit in plaats van tropisch fruit en mijn kennis over wat ik uit het boek heb opgemaakt met jullie te delen. Vandaar dat ik per se een blog wilde schrijven om met jullie te delen dat ook een plantaardig voedingspatroon niet per definitie super duurzaam hoeft te zijn. En zijn altijd meer stappen die kunnen worden gezet en ik hoop dat ik je daar met dit verhaal een klein beetje mee heb kunnen helpen en inspireren.

Bereken je impact

Ben je toevallig benieuwd hoeveel aardbollen er nodig zouden zijn als iedereen zou leven zoals jij? Op een website zoals www.mijnverborgenimpact.nl kun je zien hoe groot jouw klimaatvoetafdruk is, en of deze binnen de draagkracht van de aarde ligt. De ”gemiddelde” Nederlander zit op 3,6 wereldbollen. Dus dan weet je enigszins of je een kleinere of grotere klimaatvoetafdruk hebt dan gemiddeld.


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *