Kant-en-klare vleesvervangers: de voor- en de nadelen

Ik ben al sinds mijn 14e vegetariër en heb het schap met vleesvervangers sinds dien flink zien groeien en het imago ervan zien veranderen. Ik herinner me nog goed dat de Vegetarische Slager met zijn kipstuckjes in het schap kwam en ik voor één pakje bijna vijf euro betaalde. Sinds dien is er een hoop veranderd in vleesvervanger land. De attitude naar vleesvervangers is de afgelopen decennia een ware transformatie doorgegaan. Van smakeloos hippievoer naar een diervriendelijk en waardig alternatief voor een stukje vlees.

Gemengde gevoelens

Maar om eerlijk te zijn is er geen voedingsmiddel waar ik een gemengder gevoel bij heb dan vleesvervangers. Mijn ethische hart maakt werkelijk een huppeltje als ik besef hoe makkelijk het vandaag de dag is om een vleesvervanger in je mandje te gooien en een dier te sparen. Maar mijn groene hart is al wat kritischer. Over de duurzaamheidsscore van vleesvervangers valt namelijk nog flink te bediscussiëren. Mijn gezondheidshart is overigens kraakhelder en ziet liever minder vleesvervangers op het menu dan meer.

Kant-en-klare vleesvervangers: de voor- en de nadelen

Tijd om de som op te maken. Graag deel ik mijn visie op vleesvervangers met je en vertel je de voor- en de nadelen. En laat duidelijk zijn: niet om een belerende vinger te zijn. Dit artikel gaat er niet over wat ”goed” of ”fout” is. Dat is sowieso moeilijk om te beoordelen zonder een geheel voedingspatroon te weten. Maar ik krijg vaak de vraag over hoe ”goed” of ”fout” vleesvervangers zijn. In deze blog som ik de voor- en de nadelen voor je op. Ik hoop je met deze blog dan ook een helpende hand te bieden, zodat je voor jezelf een onderbouwde keus kan maken.

Ethisch

De reden dat veel mensen kiezen voor vleesvervangers is uiteraard het feit dat er een boel leed mee wordt gespaard zonder dat je inlevert op smaak. Je proeft vlees zonder dat er een dier voor hoeft te worden gedood. En alhoewel smaakvoorkeuren natuurlijk subjectief zijn, is er volgens mij vandaag de dag een redelijke consensus dat vleesvervangers steeds meer op écht vlees lijken. Zowel de smaak als de textuur zijn afgelopen decennia flink verbeterd. Dat blijkt ook wel uit het feit dat vleesvervangers steeds hoger scoren in smaaktests waarin ze met echte vleesproducten worden vergeleken. Zo werden de Vegetarische Saucijzenbroodje in een test van Albert Heijn beter beoordeeld dan saucijzenbroodjes van echt vlees. Dierenwelzijn koesteren met behoud van smaak zijn wat mij betreft dan ook een prachtige uitvinding van deze tijd.

Duurzaamheid

Ik beschouw duurzaam als iets wat binnen de draagkracht van de aarde past. Dus wanneer Moeder Natuur niet wordt uitgeput of extreem belast voor het tot stand komen van een product op dienst. Dierlijke producten zijn dan ook vele manieren totaal niet duurzaam. Allereerst omdat bij de productie van vlees heel veel broeikasgassen vrij komen. Bijvoorbeeld CO2 wat vrijkomt bij transport op diverse momenten in de keten. Maar ook methaan uit de grote hoeveelheid mest. Daarnaast draagt de vleesproductie voor een groot deel bij aan ontbossing, overbevissing, bodemverzuring, het vergiftigen van vruchtbare grond etc.

Hoe meer bewerkt, hoe minder duurzaam

Maar hoeveel duurzamer een vleesvervanger is ten opzichte van dierlijke producten hangt wel van een aantal factoren af. Zo zijn niet alle vleesvervangers 100% plantaardig. De vleesvervangers op basis van zuivel (bijvoorbeeld met kaasvulling of Valess) hebben zelfs een hogere milieubelasting dan kip en eieren (1). Daarnaast is het belangrijk om te beseffen dat een bewerkter product ook arbeidsintensiever en daardoor een hogere milieubelasting heeft. Het is natuurlijk een heel verschil of je direct peulvruchten en granen als eiwitbron gebruikt of er eerst nog een hele bewerking aan doet voordat je ze consumeert. Zo zijn voor vleesvervanger bijvoorbeeld heel veel machines nodig om het eindproduct zijn textuur en vorm te geven. En alhoewel plantaardige vleesvervangers ten alle tijden duurzamer zijn dan vlees, is het produceren van al die apparatuur niet per se duurzaam als je er dus bij stilstaat wat voor grondstoffen er nodig zijn voor die apparatuur.

Duurzame ingrediënten

Maar ook de ingrediënten zelf bepalen hoe duurzaam een vleesvervanger is. Zijn de ingrediënten biologisch of is er gebruik gemaakt van landbouwgif voor de grondstoffen? Zit er palmolie in het product waarvoor veel tropisch regenwoud wordt gekapt? Allemaal factoren die bepalen of een vleesvervanger circulair wordt geproduceerd of op een andere manier toch een belasting is voor Moeder Natuur.

Kant-en-klare vleesvervangers: de voor- en de nadelen

En nogmaals: 100% plantaardige vleesvervangers ten alle tijden duurzamer dan dierlijke producten. Maar het is nog maar de vraag of het past binnen de draagkracht van de aarde als iedereen vleesvervangers als eiwitbron zou gaan eten. Hoe meer bewerkte ingrediënten een product namelijk bevat én hoe meer bewerkingen een product vereist voordat het in de schappen ligt, hoe hoger ook de impact op het milieu wordt. Peulvruchten (bonen, erwten en linzen) in hun originele vorm zijn om die reden dan ook de meest klimaatvriendelijke eiwitbron om te nuttigen.

Gezondheid

En tot slot de gezondheidswaarde van vleesvervangers. Om dit te beoordelen hangt het er vanaf waarmee je vergelijkt. Als jij nu vlees eet en bereid bent dit te vervangen voor plantaardige vleesvervangers is dat ten alle tijden gezondheidswinst. Vleesvervangers zijn namelijk vrij van dierlijke eiwitten, cholesterol en hormonen. Daarnaast bevatten ze over het algemeen minder (verzadigd) vet. Dit laatste hangt wel af van het type vleesvanger en het type vlees waarmee je vergelijkt. Zo is een plantaardige hamburger of vegaschnitzel veel rijker aan (verzadigd) vet dan bijvoorbeeld falafel of een groenteburger. En bewerkt vlees zoals worst is veel rijker aan vet dan mager vlees zoals kip of vis.

Een nadeel van vleesvervangers is dat ze erg veel zout bevatten. En alhoewel hier de afgelopen jaren door sommige merken al wel aan is gewerkt, bevatten vleesvervangers nog altijd veel zout. Daarnaast zijn het bewerkte producten, waardoor ze veelal bestaan uit ingrediënten die erg achteruit zijn gegaan qua voedingswaarde. Denk bijvoorbeeld aan toegevoegde oliën, gerehydrateerd sojaeiwit (of het eiwit uit een ander voedingsmiddel) of geraffineerde granen die worden verwerkt tot een krokante paneerlaag. Door al deze bewerkte ingrediënten bevatten vleesvervangers nog maar weinig vitaminen, mineralen (los van wat de fabrikant zelf weer toevoegt) en vezels en zijn ze juist rijk aan calorieën. Daarentegen zijn peulvruchten juist super rijk aan vezels, vitamine en mineralen en tevens een caloriearme eiwitbron.

Kant-en-klare vleesvervangers: de voor- en de nadelen

Kosten

Tot slot de prijs, wat natuurlijk ook een belangrijke drijfveer is voor veel mensen om een bepaalde keuze te maken. Alhoewel er al veel is veranderd kunnen vleesvervangers best kostbaar zijn. Het hangt er wederom vanaf waarmee je vergelijkt. De prijs van vlees komt aardig overeen met die van vleesvervangers (wat natuurlijk vooral iets zegt over de belachelijk lage prijs van dierlijke producten). Maar vergelijk je vleesvervangers met peulvruchten, dan is het duidelijk wie de winnaar is. Voor nog geen euro per persoon heb je een volwaardige eiwitbron, inclusief alle bovengenoemde gezondheidsvoordelen.

Praktisch advies

Alhoewel de meeste vleesvervangers op veel vlakken dus beter scoren dan dierlijke producten, winnen ze het eigenlijk nooit van peulvruchten. Zie het dus zeker niet als noodzaak om deze producten te consumeren. Als jij al plantaardig eet en prima zonder kan, heeft het zeker de voorkeur om je maaltijden te bereiden met bonen, erwten of linzen. Maar ja, vleesvervangers maken voor veel mensen de stap naar plantaardig eten wel erg makkelijk. Zie vleesvervangers daarom als een voedingsmiddel om de overstap naar plantaardig te vereenvoudigen. Het is dus een station wat je moet passeren, en niet je eindbestemming.

Peulvruchten leren integreren

Als je gewend bent aan vleesvervangers zijn peulvruchten erg flauw van smaak. Je bent helaas ”slachtoffer” van smaakvervlakking en zal je tong dan ook de tijd moeten geven de sterk zoute smaak te ontwennen. Vind je het lastig om peulvruchten te integreren in je voedingspatroon? Begin eens met puurdere vleesvervangers wat ten alle tijden al beter is. Zo zijn vegetarische kipstukjes al gezonder dan een gepaneerde en gevulde schnitzel. En tofu of tempeh hebben weer de voorkeur als je het vergelijkt met vegetarische kipstukjes. Wil je dit nog een stapje verder voeren zonder op smaak in te leveren? maak dan eens je eigen bonenburger. Dan heb je de bite van een burger en toch alle voordelen van peulvruchten. En als je er dan eindelijk aan toe ben heb ik volop tips hoe je peulvruchten kan integreren in je voedingspatroon. Succes!


1 reactie

  • Ineke de Looze 04 maart 2019 17:38

    Het woord “vleesvervanger” geeft als aan dat een vleesvervanger wordt gegeten i.p.v. vlees. Speelt vlees geen rol in je eten, dan hoef je het ook niet te vervangen.
    Het maakt wel duidelijk dat vlees een centrale rol heeft in ons menu. In een restaurant zijn de gerechten gerangschikt rond vlees en vis en eventueel vegetarisch, waarbij vleesgerechten vaak ver in de meerderheid zijn.
    Vleesvervangers zijn dus leuk voor mensen die eens een keer geen vlees willen eten en die er geen benul van hebben dat vlees helemaal niet zo onmisbaar is.
    Het zal je niet verbazen dat ik een hekel heb aan dat woord. Als het enigszins kan, zal ik het niet gebruiken.


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *